Xét nghiệm máu và nước tiểu có thể phát hiện sớm những bệnh lý nào mà bạn thường bỏ qua

Xét nghiệm máu và nước tiểu – hai "trợ thủ" âm thầm trong mọi gói khám sức khỏe

Có một điều khá thú vị mà tôi nhận ra sau nhiều năm đi khám sức khỏe định kỳ: phần lớn chúng ta chỉ chăm chú vào kết quả siêu âm hay X-quang, còn tờ giấy in đầy những con số của xét nghiệm máu và nước tiểu thì… gấp lại, cất vào cặp. Trong khi đó, theo các bác sĩ khoa xét nghiệm của Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng, hai loại xét nghiệm này lại chính là những chỉ dấu gợi ý sớm nhất cho nhiều bệnh lý.

Nói cách khác, chúng không ồn ào như chụp chiếu, nhưng lại "nói" được khá nhiều chuyện về cơ thể bạn. Vậy cụ thể xét nghiệm máu và nước tiểu có thể phát hiện những gì?

Hãy cùng bóc tách từng loại một, bắt đầu từ xét nghiệm máu – thứ mà hầu như ai bước chân vào bệnh viện cũng phải làm ít nhất một lần.

Xét nghiệm máu khi một ống máu kể cả câu chuyện sức khỏe

Xét nghiệm máu về cơ bản là việc lấy ra một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch, mao mạch (và một số ít trường hợp từ động mạch) để phân tích. Nghe đơn giản vậy thôi nhưng kết quả trả về lại cho bạn cái nhìn tổng quát về tình hình sức khỏe, đồng thời phát hiện sớm các bệnh lý nếu có.

Một trong những chỉ số được quan tâm nhất là đường huyết. Theo hướng dẫn được các bác sĩ Vinmec chia sẻ, cách đọc chỉ số này khá rõ ràng:

Chỉ số đường huyết	Ý nghĩa
Dưới 3,9 mmol/l	Hạ đường huyết
Trên 6,4 mmol/l	Tăng đường huyết, gợi ý đái tháo đường

Con số dưới 3,9 mmol/l không chỉ đơn thuần là "đói bụng". Nó có thể gợi ý đến việc người bệnh đã dùng thuốc kiểm soát tiểu đường, hoặc – ít phổ biến hơn – một số loại thuốc gây hạ đường huyết khác, bệnh hiểm nghèo, suy nội tạng, phản ứng với carbohydrate ở người nhạy cảm, u sản xuất insulin ở tuyến tụy, hay thậm chí là hậu quả của một số loại phẫu thuật giảm cân.

Còn con số vượt ngưỡng 6,4 mmol/l thì thường khiến bác sĩ nghĩ ngay đến đái tháo đường – và đây chính là lý do vì sao xét nghiệm máu được xem là "tuyến đầu" trong tầm soát bệnh chuyển hóa. Ngoài đường huyết, xét nghiệm máu còn giúp phát hiện sớm các bệnh về máu như thiếu máu, nhiễm trùng.

Đây là lý do các bác sĩ luôn nhấn mạnh: đừng bỏ qua những con số tưởng chừng khô khan trên tờ kết quả. Vậy còn nước tiểu – thứ mà nhiều người vẫn nghĩ chỉ dùng để… thử thai?

Thực tế, nó phức tạp hơn thế khá nhiều.

Nước tiểu tấm gương phản chiếu của thận và cả cơ thể

Nước tiểu được sản xuất bởi thận. Thận lọc chất thải ra khỏi máu, điều chỉnh lượng nước trong cơ thể, đồng thời bảo tồn protein, chất điện giải và các hợp chất khác mà cơ thể có thể tái sử dụng.

Những gì không cần thiết sẽ được thận cố gắng loại bỏ qua nước tiểu. Bình thường, nước tiểu có màu vàng nhạt và tương đối trong suốt.

Nhưng mỗi lần đi tiểu, màu sắc, số lượng, nồng độ và hàm lượng các chất lại hơi khác nhau – phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Khi phân tích nước tiểu, các bác sĩ thường kiểm tra các thành phần như glucose, protein, bilirubin, hồng cầu, bạch cầu, tinh thể và vi khuẩn.

Sự xuất hiện của chúng ở nồng độ bất thường có thể gợi ý đến một tình trạng bệnh lý nào đó. Điểm hay của xét nghiệm nước tiểu là nó rất đơn giản, không xâm lấn và an toàn.

Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, có ba phương pháp xét nghiệm nước tiểu phổ biến:

Phương pháp	Cách thực hiện
Trực quan	Quan sát màu sắc, độ trong
Kính hiển vi	Phân tích vi khuẩn, tế bào
Que thử	Xác định chất hóa học

Phương pháp trực quan đơn giản đến mức ai cũng có thể tự quan sát phần nào. Nếu nước tiểu đục hơn, có bọt, hoặc lẫn máu, đó có thể là dấu hiệu của bệnh lý đường tiết niệu, bệnh lây qua đường tình dục, hoặc tình trạng mất nước.

Phương pháp kính hiển vi cho phép chuyên gia quan sát vi khuẩn, vi trùng, mảnh tế bào, chất nhầy – thường được áp dụng khi cần kiểm tra hồng cầu, bạch cầu, tìm vi khuẩn hoặc kiểm tra phôi tiết niệu. Còn que thử thì quen thuộc hơn cả – đó chính là cách hoạt động của que thử thai mà nhiều người đã từng sử dụng.

Khi nào bạn thực sự cần làm hai xét nghiệm này?

Đây là câu hỏi tôi nhận được khá nhiều từ bạn bè. Câu trả lời ngắn gọn: không chỉ khi bạn thấy mệt mỏi hay đau ốm.

Theo MEDLATEC, có những trường hợp rõ ràng cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu (và thường đi kèm xét nghiệm máu):

Thứ nhất, người tham gia khám sức khỏe định kỳ – đây là danh mục xét nghiệm bắt buộc, không phải tùy chọn. Thứ hai, khi có biểu hiện bất thường nghi liên quan đến nhiễm trùng đường niệu hoặc bệnh thận: đau lưng, đau bụng, tiểu nhiều lần, tiểu ra máu, tiểu buốt…

Thứ ba, người đang điều trị bệnh lý về thận hoặc tiểu đường.

Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ đánh giá mức độ đáp ứng của cơ thể với phác đồ, từ đó điều chỉnh nếu cần. Thứ tư, sàng lọc chất gây nghiện: cần sa, cocain, heroin, thuốc lắc… đều có thể phát hiện qua nước tiểu.

Và thứ năm, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật – cả xét nghiệm máu lẫn nước tiểu đều là hai loại xét nghiệm rất cần thiết. Có thể thấy, hai xét nghiệm này không chỉ dành cho người bệnh.

Chúng là công cụ tầm soát mà bất kỳ ai cũng nên thực hiện định kỳ, kể cả khi cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.

Vài lưu ý thực tế để kết quả không "nói dối"

Đây là phần tôi rút ra được sau khi đọc kỹ hướng dẫn từ MEDLATEC – và cũng là điều nhiều người thường bỏ qua, dẫn đến kết quả xét nghiệm bị sai lệch. Về thời điểm lấy mẫu, một số trường hợp cần lấy nước tiểu vào lần đi vệ sinh đầu tiên sau khi thức dậy buổi sáng.

Tuy vậy, tùy mục đích kiểm tra, bác sĩ sẽ có lưu ý cụ thể. Về thuốc, bạn nên ngừng uống một số loại trước khi lấy mẫu như thuốc nhuận tràng, vitamin C, Nitrofurantoin… để tránh ảnh hưởng kết quả.

Về thực phẩm, không nên ăn các loại nhiều màu như thanh long đỏ hay củ dền – chúng có thể làm đổi màu nước tiểu và khiến kết quả bị sai lệch. Với chị em đang trong chu kỳ kinh, nên cung cấp thông tin cho bác sĩ, vì dịch tiết âm đạo là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả.

Có thể uống nước lọc nhưng đừng uống quá nhiều để tránh làm loãng nước tiểu. Và nếu lấy nước tiểu giữa dòng, cần vệ sinh tay, vệ sinh sạch sẽ và lau khô vùng quanh niệu đạo.

Đi tiểu một lượng nhỏ vào nhà vệ sinh trước, sau đó ngừng giữ dòng và lấy mẫu giữa dòng vào cốc. Với trường hợp lấy nước tiểu sau 24 giờ, không lấy lượng nước tiểu trong lần đi tiểu đầu tiên buổi sáng.

Sau đó thu thập toàn bộ lượng nước tiểu trong vòng 24 giờ tiếp theo, bảo quản trong ngăn mát và mang đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt. Những chi tiết này nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng theo kinh nghiệm của tôi, chính chúng quyết định kết quả bạn nhận được có đáng tin hay không.

Tóm lại thì…

Nếu kết quả xét nghiệm bất thường, việc đầu tiên cần làm là gặp bác sĩ – đừng tự tra cứu rồi hoang mang. Xét nghiệm máu và xét nghiệm nước tiểu là hai xét nghiệm cơ bản nhưng mang tầm quan trọng gợi ý sớm đến các bệnh lý bạn đang mắc phải.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là: đừng đợi đến khi có triệu chứng mới đi kiểm tra. Một gói khám sức khỏe tổng quát với đầy đủ hai xét nghiệm này là cách đơn giản và tiết kiệm nhất để biết cơ thể mình đang ở đâu.

Và nếu bạn đang tìm một cơ sở y tế uy tín, có thể tham khảo các bệnh viện đa khoa quốc tế hoặc trung tâm xét nghiệm có dịch vụ lấy mẫu tại nhà – vừa tiện, vừa đảm bảo kết quả chính xác. Sức khỏe là thứ không thể mua lại, nhưng hoàn toàn có thể theo dõi từ sớm.

Hai xét nghiệm nhỏ này chính là một trong những cách theo dõi hiệu quả nhất mà bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay.