Chuyện kể từ một buổi sáng ở chợ hải sản
Tôi còn nhớ cái buổi sáng đầu tháng 10 năm ngoái, khi đạp xe ra chợ đầu mối lúc 5 giờ sáng. Không khí se lạnh của mùa thu khiến tôi rùng mình, nhưng ngay khi bước vào khu vực hải sản, tôi đã choáng ngợp.
Những thùng xốp xếp chồng lên nhau, tiếng người mua kẻ bán rôm rả, và trên hết là mùi biển nồng nàn hòa lẫn mùi nước đá tan. Một bác ngư dân tay còn dính vảy cá vỗ vai tôi: "Cháu ơi, tháng mười mà không ăn tôm càng xanh thì phí lắm nghen!Bác vừa đánh bắt lúc 2 giờ sáng, còn tươi nguyên kìa." Tôi nhìn vào thùng, những con tôm càng xanh còn nhảy tanh tách dưới ánh đèn vàng vọt. Lúc đó tôi mới thấm thía câu nói của bà ngoại ngày xưa: "Ăn hải sản phải đúng mùa mới biết thế nào là ngon."Tháng 10 ở Việt Nam là thời điểm giao mùa, biển êm, nước ấm vừa phải, tạo điều kiện cho nhiều loại hải sản phát triển mạnh.
Theo kinh nghiệm của tôi, đây là tháng có sản lượng hải sản dồi dào nhất trong năm, với chất lượng vượt trội so với các tháng khác. Một nghiên cứu nhỏ mà tôi tìm hiểu được từ các ngư dân cho thấy, nhiệt độ nước biển ở vùng biển miền Trung và miền Nam dao động từ 26-28 độ C trong tháng 10, là điều kiện lý tưởng để các loài giáp xác và nhuyễn thể sinh sôi.| Loại hải sản | Thời điểm bắt đầu vụ | Đặc điểm tháng 10 |
|---|---|---|
| Tôm càng xanh | Tháng 9 - tháng 12 | Thịt chắc, ngọt, gạch béo |
| Cua huỳnh đế | Quanh năm nhưng ngon nhất tháng 10 | Vỏ mỏng, thịt đầy, giá mềm |
| Cá hồi nhập khẩu | Quanh năm | Giá ổn định, chất lượng cao |
| Ốc hương | Tháng 8 - tháng 11 | Thịt giòn, thơm, béo ngậy |
| Mực tươi | Tháng 9 - tháng 11 | Thân dày, ngọt, dai |
Cũng theo lời các bác ngư dân, tháng 10 còn là mùa của những loại hải sản "bình dân" mà chất lượng không thua kém hàng cao cấp. Ví dụ như cá trích, cá ngân - những loại cá nhỏ nhưng thịt ngọt, giá chỉ vài chục nghìn một ký.
Bà nội tôi ngày xưa thường mua cá trích tháng 10 về kho tiêu, cả nhà ai cũng mê. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, không phải loại hải sản nào cũng ngon nhất vào tháng 10.Tôi từng có lần mua ghẹ vào cuối tháng 10, mở ra thấy thịt lỏng bỏng, không có gạch. Sau đó mới được các bà bán hàng giải thích: ghẹ ngon nhất vào tháng 8-9, qua tháng 10 là bắt đầu vào mùa thay vỏ, thịt sẽ không còn chắc nữa.Chính vì những trải nghiệm thực tế đó, tôi muốn chia sẻ với các bạn 5 loại hải sản mà tôi cho là "đỉnh nhất" để ăn trong tháng 10. Nhưng trước khi đi vào chi tiết, tôi có một lời khuyên nhỏ: hãy luôn chọn mua hải sản từ những nguồn uy tín, tốt nhất là các cửa hàng có tiếng hoặc trực tiếp từ ngư dân.Vì hải sản tươi sống khác xa với hải sản đông lạnh, đặc biệt là vào mùa này.Tôm càng xanh - "Vua" của tháng 10
Nếu hỏi tôi loại hải sản nào đáng thử nhất trong tháng 10, tôi sẽ trả lời không do dự: tôm càng xanh. Không phải tự nhiên mà các đầu bếp nhà hàng lớn săn lùng loại tôm này vào thời điểm này.
Có một lần tôi vào bếp cùng anh bạn đầu bếp ở một nhà hàng hải sản nổi tiếng Sài Gòn, anh ấy bảo: "Tháng 10 là mùa tôm càng xanh đẹp nhất, con nào con nấy chắc thịt, vỏ cứng, gạch đầy. Không có loại tôm nào sánh được."Tôm càng xanh thường được nuôi ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng.
Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp các tỉnh, sản lượng tôm càng xanh vào tháng 10 chiếm khoảng 25-30% tổng sản lượng cả năm. Điều này có nghĩa là nguồn cung dồi dào, kéo theo giá cả hợp lý hơn.| Kích cỡ tôm càng xanh | Giá tham khảo tháng 10 (đồng/kg) | Giá tham khảo các tháng khác (đồng/kg) | Chênh lệch |
|---|---|---|---|
| Loại nhỏ (8-10 con/kg) | 200.000 - 250.000 | 300.000 - 350.000 | Giảm 30-40% |
| Loại vừa (5-7 con/kg) | 350.000 - 400.000 | 450.000 - 550.000 | Giảm 20-30% |
| Loại lớn (3-4 con/kg) | 500.000 - 600.000 | 700.000 - 900.000 | Giảm 25-35% |
Tôi còn nhớ lần đầu tiên ăn tôm càng xanh nướng muối ớt tại một quán ven sông Sài Gòn. Con tôm to bằng bàn tay, nướng trên than hồng, mùi thơm lừng.
Khi bóc vỏ, thịt tôm trắng hồng, chắc nịch, chấm với muối tiêu chanh, vị ngọt tan trong miệng. Cái ngọt của tôm càng xanh khác hẳn tôm sú hay tôm thẻ - nó ngọt thanh, không gắt, và có độ dai vừa phải.Món tôm càng xanh hấp bia cũng là một lựa chọn tuyệt vời. Tôi thường làm món này vào những dịp cuối tuần.Cách làm đơn giản: tôm rửa sạch, cho vào nồi cùng 1 lon bia, vài lát gừng, sả đập dập. Đun lửa lớn khoảng 7-10 phút là tôm chín.Thịt tôm ngọt lịm, thấm vị bia và gừng, ăn cùng rau sống và nước mắm gừng là "hết ý". Có một mẹo mà tôi học được từ các bà nội trợ lâu năm: khi mua tôm càng xanh, nên chọn những con còn sống, càng búng khỏe, vỏ cứng, màu xanh đậm.Tránh mua tôm đã chết hoặc vỏ mềm vì thịt sẽ bị bở, không ngon. Ngoài ra, tôm càng xanh cái thường có nhiều gạch hơn tôm đực, nếu thích ăn gạch thì nên chọn tôm cái.Nhưng khoan, đừng vội mua tôm càng xanh ngay nhé. Vì tháng 10 còn có một loại hải sản khác cũng "đỉnh" không kém, mà tôi tin nhiều người cũng mê.Đó chính là cua huỳnh đế - loại cua được mệnh danh là "vua của các loại cua".Cua huỳnh đế - Lựa chọn của những người sành ăn
Cua huỳnh đế, cái tên nghe đã thấy sang trọng. Nhưng ít ai biết rằng, vào tháng 10, loại cua này lại rẻ đến bất ngờ.
Tôi còn nhớ lần đầu tiên ăn cua huỳnh đế là ở một nhà hàng tại Vũng Tàu, giá 800.000 đồng một con, tôi xuýt xoa mãi. Nhưng rồi sau đó, tôi mới biết rằng vào tháng 10, giá cua huỳnh đế giảm mạnh vì đúng mùa.Cua huỳnh đế có hai vùng nuôi chính là Cà Mau và Kiên Giang. Theo thống kê từ một số trang trại, sản lượng cua huỳnh đế vào tháng 10 chiếm đến 35% sản lượng cả năm, gấp đôi so với các tháng thấp điểm.Điều này lý giải tại sao giá cua lại "mềm" hơn vào thời điểm này.| Mùa vụ cua huỳnh đế | Chất lượng thịt | Giá tham khảo (đồng/kg) | Tỷ lệ gạch |
|---|---|---|---|
| Vụ chính tháng 10 | Thịt chắc, ngọt, thơm | 350.000 - 450.000 | 15-20% |
| Vụ phụ tháng 3-4 | Thịt ít ngọt hơn | 500.000 - 600.000 | 10-12% |
| Trái mùa | Thịt bở, không ngọt | 650.000 - 800.000 | 5-7% |
Một lần, tôi có dịp đến tham quan trại cua huỳnh đế tại Cà Mau. Anh chủ trại tên Hải, một người đàn ông ngoài 40 với làn da rám nắng, cho tôi xem quy trình nuôi cua.
Anh bảo: "Cua huỳnh đế thích nhất là nước lợ, nhiệt độ 27-28 độ. Tháng 10 nước ấm vừa phải, thức ăn tự nhiên trong ao nhiều, cua ăn khỏe nên lớn nhanh, thịt chắc."Khi ăn cua huỳnh đế, tôi thích nhất là phần gạch.
Gạch cua huỳnh đế có màu vàng ươm, béo ngậy, thơm lừng. Có lần tôi thử làm món cua huỳnh đế hấp bia, khi bẻ mai ra, gạch cua chảy tràn, thơm phức.Tôi trộn gạch cua với cơm nóng, thêm chút nước mắm ngon, ăn một lúc hết cả nồi cơm. Nhưng nếu không thích hấp, bạn có thể thử món cua huỳnh đế rang muối.Cua xào qua với tỏi, ớt, thêm chút muối tôm, cho ra đĩa thơm lừng. Thịt cua ngọt, muối mặn mà, cay nhẹ, ăn kèm với rau thơm, rất "hao" cơm.Một mẹo nhỏ khi mua cua huỳnh đế: nên chọn cua cái vì có nhiều gạch hơn. Cua cái thường có yếm to, gần như tròn.Còn cua đực yếm nhỏ, hình tam giác, thịt nhiều hơn nhưng ít gạch. Tùy sở thích mà bạn chọn nhé.Sau khi đã no nê với tôm và cua, chắc bạn sẽ thắc mắc: tháng 10 còn có hải sản gì ngon nữa không? Câu trả lời là có, và đó là một loại hải sản mà dân sành ăn rất ưa chuộng - ốc hương.Ốc hương - Thứ quà biển tinh tế
Ốc hương là một trong những loại ốc cao cấp nhất của biển Việt Nam. Tên gọi của nó đã nói lên tất cả: ốc hương - thơm như hương.
Và đúng vậy, khi nướng lên, mùi thơm của ốc hương thực sự rất đặc biệt, không lẫn với bất kỳ loại ốc nào khác. Theo tìm hiểu của tôi, ốc hương thường sống ở vùng biển cát, độ sâu 10-20 mét.Vùng biển Nha Trang, Phan Thiết, Vũng Tàu là những nơi có ốc hương ngon nhất. Tháng 10 là thời điểm ốc hương sinh sản, thịt trở nên béo hơn, giòn hơn.| Loại ốc hương | Nguồn gốc | Giá tháng 10 (đồng/kg) | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Ốc hương Nha Trang | Biển tự nhiên | 250.000 - 350.000 | Thịt giòn, thơm, ngọt |
| Ốc hương Phan Thiết | Biển tự nhiên | 200.000 - 300.000 | Thân nhỏ, thịt dai |
| Ốc hương nuôi | Các tỉnh miền Trung | 150.000 - 200.000 | Thịt mềm hơn, giá rẻ |
Có một lần, tôi đi cùng anh bạn là đầu bếp đến chợ hải sản Nha Trang lúc 4 giờ sáng. Anh ấy chỉ vào những thùng ốc hương và bảo: "Nhìn màu vỏ này, xám xịt, có vân đen, đó là ốc hương biển.
Còn loại vỏ sáng, trơn láng là ốc nuôi, ăn không ngon bằng."Món ốc hương nướng mỡ hành là món tôi thích nhất. Ốc rửa sạch, nướng trên than hồng cho đến khi mỡ hành sôi lên, hành phi thơm.
Dùng tăm khêu thịt ốc ra, chấm với muối tiêu chanh hoặc nước mắm gừng, vị giòn sần sật hòa quyện với vị béo của mỡ hành, thơm lừng. Nếu bạn muốn thử một món lạ hơn, hãy làm ốc hương hấp sả.Ốc hương hấp với sả, ớt, gừng, thêm chút rượu trắng. Khi ăn, thịt ốc ngọt, thơm mùi sả, chấm với muối ớt xanh, vị cay nhẹ, rất lạ miệng.Tôi cũng thường mua ốc hương về làm món ốc hương xào bơ tỏi. Ốc luộc sơ, lấy thịt, xào với bơ, tỏi băm, thêm chút tiêu.Món này ăn nóng, thịt ốc giòn, thơm mùi bơ, rất "bắt" cơm. Nhưng ốc hương không phải là lựa chọn duy nhất cho thực khách yêu thích hải sản.Tháng 10 còn có một loại hải sản khác cũng rất đáng thử, đặc biệt là cho những ai thích ăn cá.Cá hồi - Ngon quanh năm nhưng tháng 10 có gì đặc biệt?
Nói đến cá hồi, nhiều người nghĩ ngay đến một loại hải sản nhập khẩu đắt tiền, chỉ dành cho những dịp đặc biệt. Nhưng thực tế, cá hồi đã trở nên phổ biến hơn rất nhiều trong những năm gần đây.
Và tháng 10, theo tôi, là thời điểm lý tưởng để thưởng thức cá hồi với giá cả hợp lý nhất. Cá hồi thường được nhập khẩu từ Na Uy, Canada, Chile.Vào tháng 10, các nước này bước vào mùa thu, cá hồi hoang dã bắt đầu tích lũy mỡ để chuẩn bị cho mùa đông, khiến thịt trở nên béo hơn, thơm hơn.| Nguồn gốc cá hồi | Giá tháng 10 (đồng/kg) | Hàm lượng Omega-3 | Đặc điểm thịt |
|---|---|---|---|
| Cá hồi Na Uy | 350.000 - 450.000 | 2.5 - 3.0g/100g | Thịt hồng, vân mỡ đều |
| Cá hồi Canada | 400.000 - 500.000 | 2.0 - 2.5g/100g | Thịt đậm, ít mỡ hơn |
| Cá hồi Chile | 300.000 - 380.000 | 1.5 - 2.0g/100g | Thịt mềm, giá rẻ |
Tôi nhớ lần đầu tiên làm món cá hồi sốt cam tại nhà. Cá hồi áp chảo vàng, sốt cam chua ngọt, ăn kèm với salad rau củ.
Món này vừa ngon vừa đẹp mắt, lại không quá cầu kỳ. Cá hồi tháng 10 béo hơn, thịt mềm hơn, khi chế biến không bị khô.Một món khác mà tôi thường làm là cá hồi nướng giấy bạc. Cá ướp với muối, tiêu, chanh, bỏ lên trên vài lát bơ, gói giấy bạc lại, nướng 15 phút.Khi mở giấy bạc, mùi thơm tỏa ra, thịt cá chín mềm, béo ngậy. Nhưng cá hồi ngon nhất vẫn là ăn sống kiểu sashimi.Tháng 10, cá hồi nhập về tươi hơn, giá cũng rẻ hơn. Tôi thường mua cả khúc cá hồi về tự làm sashimi tại nhà.Cá hồi cắt lát mỏng, xếp lên đĩa đá bào, chấm với wasabi và nước tương, vị béo ngậy tan trong miệng. Một mẹo khi mua cá hồi: nên mua ở những cửa hàng uy tín, có nguồn gốc rõ ràng.Cá hồi tươi có mắt trong, mang đỏ tươi, thịt đàn hồi, không có mùi tanh. Trong tháng 10, giá cá hồi thường giảm 10-15% so với các tháng cao điểm như tháng 12, tháng 1.Nhưng nếu bạn là người thích sự mới lạ, có lẽ bạn sẽ muốn tìm hiểu về một loại hải sản khác cũng rất đặc biệt trong tháng 10 - mực tươi.Mực tươi - Món quà từ biển cả
Mực là loại hải sản quen thuộc với người Việt, nhưng không phải ai cũng biết tháng 10 là thời điểm mực ngon nhất trong năm. Theo kinh nghiệm của các ngư dân, tháng 10 nước biển ấm, mực tập trung nhiều ở vùng biển ven bờ để sinh sản, nên sản lượng lớn, chất lượng cao.
| Loại mực | Kích cỡ | Giá tháng 10 (đồng/kg) | Cách chế biến ngon nhất |
|---|---|---|---|
| Mực ống | 10-15 con/kg | 180.000 - 250.000 | Nướng, hấp, xào |
| Mực nang | 2-5 con/kg | 250.000 - 350.000 | Hấp gừng, nướng sa tế |
| Mực lá | 20-30 con/kg | 120.000 - 180.000 | Chiên giòn, xào chua ngọt |
Có một lần tôi đi câu mực cùng các ngư dân ở vịnh Nha Trang. Lúc đó là đầu tháng 10, trời tối, biển êm.
Họ thả câu, chỉ 30 phút sau đã kéo lên cả chục con mực ống to. Mực còn sống, thân trong suốt, chấm bi lấp lánh dưới ánh đèn.Họ mổ mực ngay trên thuyền, rửa sạch, chấm với mù tạt và nước tương. Tôi ăn thử, vị ngọt lạ thường, giòn tan, không hề tanh.Mực tháng 10 có thân dày, thịt trắng, ngọt và chắc. Khi chế biến, mực không bị teo lại hay ra nước nhiều như mực các tháng khác.Món mực nướng sa tế là món tôi thường làm vào những buổi tụ tập bạn bè. Mực làm sạch, ướp với sa tế, mật ong, tỏi băm, nướng trên than hồng.Mực chín thơm lừng, vị cay cay ngọt ngọt, ai ăn cũng khen. Món mực hấp gừng cũng rất đơn giản mà ngon.Mực để nguyên con, hấp với gừng thái sợi, hành lá, thêm chút nước mắm. Khi ăn, thịt mực giòn, ngọt, thơm mùi gừng.Có thể chấm với muối tiêu chanh hoặc nước mắm gừng tùy thích. Nếu bạn thích món ăn vặt, hãy thử mực chiên giòn.Mực cắt khoanh tròn, tẩm bột, chiên vàng. Mực chiên giòn rụm, chấm với tương ớt hoặc sốt mayonnaise, ăn chơi hoặc làm món nhậu đều ngon.Một mẹo khi mua mực: nên chọn mực còn tươi, mắt trong, thân dày, không có mùi khai. Mực ống ngon nhất là khi thân còn hơi trong, có màu hồng nhạt.Tránh mua mực đã chuyển màu đục hoặc có mùi tanh nồng. Vậy là tôi đã chia sẻ với các bạn 5 loại hải sản ngon nhất trong tháng 10.Từ tôm càng xanh, cua huỳnh đế, ốc hương, cá hồi đến mực tươi - mỗi loại đều có hương vị đặc trưng riêng, nhưng điểm chung là đều đạt chất lượng cao nhất vào thời điểm này. Hy vọng bài viết này sẽ giúp bạn có thêm lựa chọn cho bữa ăn gia đình hoặc những buổi tụ tập bạn bè.Chúc các bạn có những bữa tiệc hải sản thật ngon miệng trong tháng 10 này!
