Hiến pháp 1987 đã lỗi thời? Tại sao đề xuất sửa đổi của Tổng thống Lee Jae-myung lại quan trọng

Chuyện kể từ một bản hiến pháp 37 năm tuổi

Tôi còn nhớ hồi năm 2017, khi đang ngồi cà phê với mấy anh bạn làm báo ở Seoul, câu chuyện xoay quanh việc Hàn Quốc vẫn đang vận hành theo bản Hiến pháp 1987. Một anh bạn người Hàn thở dài: "Cái điện thoại trong túi anh còn thay đổi sau mỗi 2 năm, vậy mà đất nước tôi vẫn dùng một bản hiến pháp từ thời chưa có internet." Câu nói đó khiến tôi suy nghĩ mãi.

Hiến pháp 1987 ra đời trong bối cảnh đặc biệt: sau cuộc biểu tình dân chủ tháng Sáu, người dân Hàn Quốc đã giành được quyền bầu cử tổng thống trực tiếp. Bản hiến pháp này đánh dấu chấm hết cho 16 năm bầu cử gián tiếp dưới thời hai chính quyền độc tài.

Nhưng thế giới năm 2025 đã khác xa 1987. Bảng so sánh nhanh:

Thực tế cho thấy, từ năm 1988 đến nay, Hàn Quốc đã có 9 đời tổng thống, nhưng chỉ có 2 người kết thúc nhiệm kỳ một cách bình thường. Còn lại: 1 bị ám sát, 1 bị lật đổ, 1 tự tử, 2 bị bắt, 1 bị luận tội, và 1 từ chức giữa chừng.

Những con số này nói lên điều gì? Có lẽ chính cấu trúc quyền lực trong Hiến pháp 1987 đã tạo ra "lời nguyền" cho các tổng thống Hàn Quốc.

Đề xuất của Tổng thống Lee Jae-myung không phải là sửa toàn bộ hiến pháp, mà là "phần sửa đổi" – một cách tiếp cận thực tế hơn, tập trung vào những điểm cần thay đổi nhất.

Số liệu biết nói Tại sao "phần sửa đổi" hợp lý hơn "sửa toàn bộ"

Ai từng làm việc với các văn bản pháp lý mới hiểu: sửa toàn bộ một hiến pháp giống như xây lại cả một tòa nhà từ móng. Trong khi đó, "phần sửa đổi" chỉ là cải tạo lại những phòng chức năng quan trọng.

Hãy nhìn vào các con số:

Tôi từng chứng kiến một cuộc họp báo ở Seoul năm 2022, khi một nhóm chính trị gia tranh luận về việc sửa hiến pháp. Một vị nghị sĩ nói: "Nếu chúng ta muốn sửa hết, chúng ta sẽ không sửa được gì cả." Câu nói đó rất đúng.

Đề xuất của Tổng thống Lee Jae-myung tập trung vào 4 vấn đề chính:

1. Phân quyền lại: Giảm quyền lực tập trung quá mức vào tổng thống

2. Tăng cường kiểm soát: Quốc hội có thêm công cụ giám sát

3. Cải cách bầu cử: Giảm xung đột chính trị

4. Thích ứng thời đại mới: Các vấn đề về công nghệ, môi trường, an ninh mạng

Không có gì ngạc nhiên khi Chủ tịch Quốc hội Woo Won Shik đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý sửa đổi Hiến pháp cùng thời điểm với cuộc bầu cử tổng thống sớm vào tháng 6/2025. Đây là cách "hai trong một" thông minh: vừa giải quyết khủng hoảng chính trị, vừa tận dụng tâm lý cử tri.

Kinh nghiệm thực tế Các nước đã làm gì khi hiến pháp "già cỗi"?

Tôi có dịp tìm hiểu về hiến pháp của nhiều nước trong quá trình làm báo. Mỗi nước có cách tiếp cận khác nhau, nhưng điểm chung là: không ai để hiến pháp của mình "đóng băng" trong 37 năm như Hàn Quốc.

Trong bảng trên, Hàn Quốc và Nhật Bản là hai nước có hiến pháp ít thay đổi nhất. Nhưng Nhật Bản có một hệ thống chính trị ổn định hơn, trong khi Hàn Quốc liên tục chìm trong khủng hoảng.

Tôi nhớ câu chuyện về một người bạn làm luật sư ở Berlin. Anh kể: "Hiến pháp Đức sửa đổi liên tục, nhưng không phải vì nó tồi, mà vì nó phải theo kịp cuộc sống.

Mỗi lần sửa là một lần cập nhật."

Đề xuất của Tổng thống Lee Jae-myung không phải là "đập đi xây lại", mà là "cập nhật phiên bản" cho hiến pháp. Giống như việc bạn cập nhật phần mềm trên điện thoại vậy – không cần mua máy mới, chỉ cần cập nhật những tính năng cần thiết.

Tác động đến người dân thường Sửa hiến pháp có làm thay đổi cuộc sống?

Nhiều người nghĩ rằng sửa hiến pháp là chuyện của các chính trị gia, không liên quan đến mình. Nhưng thực tế, nó ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền và cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân.

Hãy nhìn vào những vấn đề cụ thể:

Tôi từng phỏng vấn một chủ tiệm nhỏ ở Mapo-gu, Seoul. Anh nói: "Tôi không quan tâm ai làm tổng thống, tôi chỉ muốn chính phủ ổn định để kinh doanh.

Mấy năm nay, cứ vài năm lại có khủng hoảng, khách hàng cũng sợ, không dám chi tiêu."

Đề xuất của Lee Jae-myung hướng đến việc giảm xung đột chính trị, tạo ra sự ổn định lâu dài. Nếu thành công, người dân sẽ thấy:

• Ít khủng hoảng chính trị hơn: Giảm nguy cơ luận tội, bãi nhiệm

• Chính sách kinh tế ổn định hơn: Không bị gián đoạn giữa chừng

• Chi tiêu công minh bạch hơn: Quốc hội kiểm soát ngân sách chặt chẽ

Tương lai nào cho Hàn Quốc?

Con đường sửa đổi hiến pháp không hề dễ dàng. Theo luật, đề xuất sửa đổi phải được ít nhất 2/3 tổng số nghị sĩ Quốc hội ủng hộ, sau đó phải giành được đa số phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý với hơn 50% tổng số cử tri đủ điều kiện tham gia bỏ phiếu.

Đây là một rào cản rất lớn. Kể từ năm 1987, đã có 5 nỗ lực sửa đổi hiến pháp thất bại vì không vượt qua được rào cản này.

Nhưng lần này có điểm khác biệt: đề xuất sửa đổi được đưa ra trong bối cảnh khủng hoảng chính trị sâu sắc, sau khi cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol bị luận tội và bãi nhiệm. Người dân đã thấy rõ những hạn chế của hệ thống hiện tại.

Tôi cho rằng, dù thành công hay thất bại, việc Tổng thống Lee Jae-myung đưa ra đề xuất này đã là một bước tiến quan trọng. Nó mở ra cuộc thảo luận cần thiết về tương lai của Hàn Quốc – một đất nước đang đứng trước nhiều thách thức cả trong nước và quốc tế.

Cuộc bầu cử tổng thống sớm vào tháng 6/2025 sẽ là phép thử đầu tiên. Nếu đề xuất sửa đổi hiến pháp được đưa ra trưng cầu dân ý cùng thời điểm, người dân Hàn Quốc sẽ có cơ hội hiếm có để định hình lại tương lai đất nước.

Và câu hỏi đặt ra cho mỗi cử tri là: "Bạn có muốn tiếp tục sống với bản hiến pháp 37 năm tuổi, hay sẵn sàng cho một phiên bản mới phù hợp hơn với thời đại?"