Có một câu chuyện nhỏ mà tôi muốn kể với anh em. Năm 2015, tôi quyết định trồng thử 2 sào đậu tương đông sau vụ lúa mùa.
Lúc đó chưa có kinh nghiệm, cứ nghĩ đơn giản là gieo hạt xuống, tưới nước rồi chờ thu hoạch. Kết quả: cả vụ chỉ thu được chưa đến 80kg, trong khi nếu làm đúng kỹ thuật, năng suất có thể lên tới 2,5 tấn/ha.Bài học đầu tiên và cũng là đắt giá nhất: trồng đậu tương đông không thể làm theo kiểu "có sao làm vậy".Thời vụ trồng đậu tương đông Không chỉ là chuyện tháng ngày
Nói về thời vụ, nhiều người cứ nghĩ đơn giản là trồng vào tháng 11-12 là xong. Nhưng theo kinh nghiệm thực tế, vụ đông xuân có những đặc thù riêng mà nếu không nắm rõ, bạn sẽ mất trắng như tôi năm xưa.
| Vụ trồng | Thời gian gieo | Thời gian thu hoạch | Đặc điểm thời tiết |
|---|---|---|---|
| Đông Xuân | Tháng 11-12 | Tháng 2-3 | Lạnh, ít mưa, sương mù nhiều |
| Xuân Hè | Tháng 2-3 | Tháng 5-6 | Ấm dần, mưa phùn |
| Hè Thu | Tháng 4-5 | Tháng 7-8 | Nắng nóng, mưa rào |
Một số liệu đáng chú ý: Nhiệt độ lý tưởng cho đậu tương đông là 20-25°C. Ở miền Bắc, nếu gieo muộn quá (sau ngày 20/12), cây sẽ gặp rét đậm, tỷ lệ nảy mầm giảm tới 30%.
Kinh nghiệm của tôi là nên gieo trước ngày 15/12 để cây kịp phát triển trước khi rét đậm về. Nhưng thời vụ chỉ là bước khởi đầu.Cái khó nhất lại nằm ở khâu chọn đất và chuẩn bị mặt bằng. Hãy cùng tôi khám phá tiếp.Đất đai và chuẩn bị Tại sao đất lúa lại là "con dao hai lưỡi"
Nhiều bà con nghĩ rằng trồng đậu tương trên đất lúa là tiện nhất, vì đã có sẵn ruộng. Nhưng thực tế, đất lúa sau vụ mùa thường bị nén chặt, độ pH thấp, và tiềm ẩn nhiều mầm bệnh.
| Loại đất | pH thích hợp | Đặc điểm | Năng suất dự kiến (tấn/ha) |
|---|---|---|---|
| Đất phù sa ven sông | 5,5-6,5 | Tơi xốp, thoát nước tốt | 2,5-3,0 |
| Đất cát pha | 5,5-6,0 | Nhẹ, dễ thoát nước | 2,0-2,5 |
| Đất thịt nhẹ | 5,5-6,5 | Giữ ẩm tốt | 2,2-2,8 |
| Đất sét | 5,0-5,5 | Nặng, dễ úng | 1,5-2,0 |
Tôi thường áp dụng phương pháp không làm đất để tiết kiệm chi phí. Quy trình như sau: sau khi thu hoạch lúa, đốt gốc rạ, bơm nước cho đất mềm, rồi dùng chày đường kính 2cm để xôm lỗ.
Lượng rơm cần tủ là 2.000m² rơm cho 1.000m² đậu - tỷ lệ này không phải ngẫu nhiên mà có, nó giúp giữ ẩm và hạn chế cỏ dại hiệu quả. Một mẹo nhỏ: nếu đất bị khô nứt nẻ, đừng vội gieo hạt.Hãy bơm nước vào trước 2-3 ngày, đợi đất mềm rồi mới tiến hành. Như vậy tỷ lệ nảy mầm sẽ tăng lên đáng kể.Có một điều quan trọng nữa: hệ thống thoát nước. Đậu tương là cây trồng cạn, chỉ cần ngập nước 24 tiếng là có thể chết cả ruộng.Vì vậy, hãy thiết kế mương rãnh để đưa nước vào và rút ra trong vòng 10 giờ. Sau khi đã chuẩn bị đất xong, việc tiếp theo là chọn giống và gieo hạt.Đây là bước quyết định năng suất của cả vụ.Chọn giống và gieo hạt Bí quyết để có năng suất 3 tấn/ha
Năm 2018, tôi thử nghiệm 5 giống đậu tương khác nhau trên cùng một cánh đồng. Kết quả thật bất ngờ:
| Tên giống | Thời gian sinh trưởng | Chiều cao cây | Năng suất thực tế (tấn/ha) | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| MTĐ 176 | 80-90 ngày | 45-55 cm | 2,3 | Chịu rét tốt |
| HL 203 | 85-90 ngày | 35-45 cm | 2,1 | Thấp cây, dễ chăm |
| OMĐN 1 | 81-88 ngày | 52-58 cm | 2,6 | Cần nhiều phân |
| ĐT 2000 | 100-110 ngày | 40-50 cm | 2,8 | Chín muộn, năng suất cao |
| ĐT 2006 | 83-92 ngày | 40-50 cm | 2,7 | Cân bằng các chỉ tiêu |
Qua thực tế, tôi khuyên bà con nên chọn giống ĐT 2006 hoặc OMĐN 1 cho vụ đông. Lý do: hai giống này có thời gian sinh trưởng vừa phải (83-92 ngày), chiều cao cây lý tưởng (40-58 cm), và quan trọng nhất là năng suất ổn định trong điều kiện thời tiết lạnh.
Về mật độ gieo, có một nguyên tắc vàng:- Giống cao cây, phân cành nhiều: trồng thưa
- Đất tốt, thâm canh: trồng thưa hơn đất xấu
- Mùa nắng: trồng dày hơn mùa mưa
Cụ thể, nếu gieo hàng với khoảng cách 40cm x 10cm, mỗi lỗ 2-3 hạt, bạn sẽ cần 70-80kg hạt giống/ha. Nếu sạ lan hoặc kéo hàng, lượng hạt tăng lên 100-120kg/ha.
Sau khi gieo xong, việc tưới nước và chăm sóc là yếu tố quyết định. Tôi sẽ chia sẻ kinh nghiệm ở phần tiếp theo.Tưới nước và bón phân Làm sao để cây không bị "đói" hay "khát"
Nhiều người nghĩ rằng đậu tương là cây chịu hạn nên không cần tưới nhiều. Sai lầm!
Cây đậu tương cần nước nhất ở 3 giai đoạn: nảy mầm, ra hoa và tạo quả.| Giai đoạn | Nhu cầu nước | Tần suất tưới | Lượng nước (m³/ha) |
|---|---|---|---|
| Nảy mầm (0-7 ngày) | Rất cao | 2-3 ngày/lần | 200-300 |
| Cây con (7-30 ngày) | Trung bình | 5-7 ngày/lần | 150-200 |
| Ra hoa (30-50 ngày) | Cao | 3-4 ngày/lần | 250-350 |
| Tạo quả (50-80 ngày) | Rất cao | 2-3 ngày/lần | 300-400 |
| Chín (80 ngày đến thu) | Thấp | 7-10 ngày/lần | 100-150 |
Về phân bón, công thức tôi áp dụng cho 1ha là: 60kg urê + 125kg DAP + 100kg NPK (20-20-15). Nhưng quan trọng là cách chia làm 3 lần:
- Lần 1 (7-10 ngày sau gieo): 30kg urê + 50kg DAP
- Lần 2 (20-25 ngày sau gieo): 30kg urê + 75kg DAP
- Lần 3 (40-45 ngày sau gieo): 100kg NPK
Một lưu ý quan trọng: nếu đất mới trồng lần đầu và không chủng vi khuẩn nốt sần, bạn cần bón thêm 100-150kg urê/ha. Tôi từng mất 30% năng suất chỉ vì bỏ qua điều này.
Bón phân xong, công việc tiếp theo là phòng trừ sâu bệnh. Đây là phần khiến nhiều bà con đau đầu nhất.Phòng trừ sâu bệnh Kẻ thù số 1 của đậu tương đông
Tôi còn nhớ vụ đông năm 2020, chỉ vì chủ quan không phun thuốc phòng sâu đục trái, tôi đã mất gần 40% sản lượng. Sâu đục trái là đối tượng nguy hiểm nhất, chúng tấn công từ khi cây ra hoa đến khi vỏ trái cứng.
| Loại sâu bệnh | Giai đoạn gây hại | Triệu chứng | Biện pháp phòng trừ |
|---|---|---|---|
| Dòi đục thân | 7-15 ngày sau gieo | Cây héo, chết | Polytrin, Kinalux |
| Sâu ăn tạp | Từ khi trổ hoa trở về trước | Lá bị cắn phá | Karate, Sherpa |
| Rầy cánh phấn | Mùa nắng, cây yếu | Lá vàng, chậm phát triển | Admire, Applaud |
| Sâu đục trái | Trổ hoa đến vỏ cứng | Trái bị đục, thối | Peran, Regent |
| Sâu xanh da láng | Tháng 1-4 | Ăn trụi lá | Pegasus, Atabron |
| Bệnh rỉ sắt | Mọi giai đoạn | Lá rụng sớm | Copper-zinc, Dithane |
| Bệnh héo rũ | Cây con 3-15 ngày | Thân teo tóp, chết | Anvil, Validacine |
Một số kinh nghiệm thực tế:
- Phun thuốc trừ sâu đục trái định kỳ 7-10 ngày/lần trong thời gian chúng gây hại
- Với sâu xanh da láng, nên dùng nhóm thuốc chống lột xác như Pegasus, Atabron vì chúng có tính kháng thuốc cao
- Bệnh héo rũ nên phòng hơn chữa: xử lý hạt giống với Zineb (100gr/10kg hạt), xử lý đất bằng phèn xanh + vôi bột (30kg/ha)
Sau khi đã phòng trừ sâu bệnh tốt, công việc cuối cùng cũng là quan trọng nhất: thu hoạch và bảo quản.
Thu hoạch và bảo quản Làm sao để giữ hạt đậu tươi lâu?
Nhiều người cho rằng thu hoạch đậu tương đơn giản, chỉ cần thấy vỏ trái khô là cắt. Nhưng thực tế, nếu thu hoạch không đúng thời điểm, chất lượng hạt sẽ giảm đáng kể.
Dấu hiệu nhận biết đậu đã già: toàn bộ lá chuyển vàng và rụng từ dưới lên, vỏ trái bắt đầu khô. Khi thấy 1-2 trái phía dưới tách vỏ lúc trưa nắng là có thể thu hoạch.| Giai đoạn | Độ ẩm hạt (%) | Chất lượng | Thời gian bảo quản |
|---|---|---|---|
| Thu hoạch sớm | 18-20 | Kém, dễ mốc | 1-2 tháng |
| Thu hoạch đúng thời điểm | 14-16 | Tốt | 6-8 tháng |
| Thu hoạch muộn | 10-12 | Rất tốt | 12 tháng |
Sau khi suốt, cần loại bỏ hạt sâu, mốc, tạp chất. Phơi hoặc sấy đến độ ẩm 12-13% là đạt yêu cầu.
Về bảo quản giống, phương pháp hiệu quả nhất là bỏ hạt vào lu, khạp, dưới đáy và trên mặt có lớp tro củi. Cách này giúp hút ẩm và ngăn sâu mọt.Nếu có điều kiện, dùng túi yếm khí của Viện Lúa ĐBSCL - sau 3 tháng vẫn giữ được 77,9% độ nảy mầm. Một mẹo nhỏ: khi chọn giống, hãy áp dụng tiêu chuẩn "4 tốt": ruộng tốt, cây tốt, trái tốt và hạt tốt.Khử lẫn trong 3 giai đoạn: cây con (5-7 ngày), ra hoa (30-32 ngày) và chín. Công phu một chút nhưng đảm bảo vụ sau sẽ có giống tốt.Trồng đậu tương đông không khó, nhưng để đạt năng suất cao và ổn định, cần sự tỉ mỉ từ khâu chọn giống đến thu hoạch. Hy vọng những kinh nghiệm trên sẽ giúp bà con có một vụ mùa bội thu.Nếu có thắc mắc gì, đừng ngần ngại để lại bình luận, tôi sẽ giải đáp trong thời gian sớm nhất.
