Chào các bạn, tôi là một blogger đã có 10 năm lăn lộn với thị trường chứng khoán Việt Nam. Hồi mới bắt đầu, tôi cũng hoang mang như các bạn bây giờ - nhìn bảng giá đỏ xanh loạn xạ, không biết mua lúc nào, bán ra sao.
Nhưng tin tôi đi, ai cũng từng là tân binh cả thôi. Bài viết này tôi sẽ chia sẻ những gì tôi đã học được, từ lúc mất tiền oan đến khi bắt đầu có lợi nhuận ổn định.Trước khi mua cổ phiếu, hãy lo chuyện tiền bạc trước đã
Có một câu chuyện thật: Năm 2018, một anh bạn cùng cơ quan tôi vay ngân hàng 200 triệu đồng để "lướt sóng" cổ phiếu. Kết quả?
Thị trường giảm mạnh, ảnh mất 40% vốn chỉ sau 2 tháng. Đến giờ ảnh vẫn còn nợ.Bài học đầu tiên và quan trọng nhất: Đừng bao giờ dùng tiền vay hoặc tiền sống để đầu cơ. Tôi thường khuyên người mới làm theo nguyên tắc "3 quỹ" mà tôi đã đúc kết:| Loại quỹ | Mục đích | Tỷ lệ thu nhập khuyến nghị | Thời gian không được động đến |
|---|---|---|---|
| Quỹ sống | Chi tiêu hàng ngày (ăn uống, thuê nhà, hóa đơn) | 50-60% | Không dùng để đầu tư |
| Quỹ dự phòng | Ốm đau, mất việc, tai nạn | 10-20% | Tối thiểu 3-6 tháng chi phí |
| Quỹ đầu tư | Mua cổ phiếu, trái phiếu, quỹ mở | 10-20% | 1-3 năm |
Nghe có vẻ khô khan nhưng chính cái bảng này đã cứu tôi nhiều lần. Hồi Covid-19 năm 2020, thị trường giảm 30%, nhiều người hoảng loạn bán tháo.
Nhưng vì tôi có quỹ dự phòng riêng, tôi không phải bán lúc giá thấp để trả nợ. Thậm chí tôi còn mua thêm được mấy mã tốt với giá rẻ.Một sai lầm nữa mà người mới hay mắc: thấy có 5-10 triệu là lao vào mua cổ phiếu ngay. Thực tế, số tiền đó nên để dành cho quỹ dự phòng trước.Hãy nhớ: Chứng khoán là cuộc chơi của tiền nhàn rỗi, không phải tiền sống. Sau khi đã ổn định tài chính cá nhân, chúng ta mới nên nghĩ đến chuyện "chơi chứng khoán".Và việc đầu tiên là hiểu rõ mình thuộc tuýp người nào.Bạn thuộc tuýp nhà đầu tư nào? Hãy tự kiểm tra trước
Tôi nhớ hồi mới tập tành, tôi mua cổ phiếu mà tối nào cũng mất ngủ, cứ 10 phút lại mở app xem giá. Đến khi cổ phiếu giảm 5%, tôi bán ngay lập tức.
Vài tháng sau nó tăng 50%. Đau đớn!Rủi ro không phải là khái niệm suông đâu. Tôi từng thấy một nghiên cứu của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM cho thấy: 70% nhà đầu tư cá nhân thua lỗ trong năm đầu tiên.Nguyên nhân chính là không xác định được khả năng chịu rủi ro của bản thân. Hãy thử bài test nhanh này:| Tình huống | Phản ứng của bạn | Mức chịu rủi ro | Sản phẩm phù hợp |
|---|---|---|---|
| Cổ phiếu giảm 10% trong 1 tuần | Bán ngay, không suy nghĩ | Thấp | Trái phiếu, quỹ mở |
| Cổ phiếu giảm 20% trong 1 tháng | Cân nhắc bán một nửa | Trung bình | Cổ phiếu blue-chip, ETF |
| Cổ phiếu giảm 30% trong 3 tháng | Tiếp tục nắm giữ, thậm chí mua thêm | Cao | Cổ phiếu tăng trưởng, penny |
Tôi thuộc nhóm trung bình, còn bạn? Nếu bạn chọn phương án A cho tất cả các câu hỏi, đừng mua cổ phiếu riêng lẻ.
Hãy bắt đầu với quỹ mở hoặc trái phiếu. Nó an toàn hơn và tâm lý bạn cũng thoải mái hơn.Còn nếu bạn thuộc nhóm chịu rủi ro cao, cũng đừng vội mừng. Tôi có ông bạn mua cổ phiếu "rác", tưởng lướt sóng kiếm lời, ai ngờ công ty phá sản, mất trắng 500 triệu.Nên dù chịu rủi ro cao, vẫn phải học cách phân tích cơ bản trước. Khi đã biết mình thuộc tuýp nào, bước tiếp theo là học cách đọc bảng giá và thực hiện lệnh giao dịch.Cách đọc bảng giá và đặt lệnh mua bán cho người mới
Lần đầu tiên mở app chứng khoán, tôi thấy hoa cả mắt. Xanh đỏ tím vàng loạn xạ.
Nhưng thực ra nó đơn giản hơn nhiều so với tưởng tượng. Bảng giá chứng khoán Việt Nam có quy tắc màu sắc riêng:| Màu sắc | Ý nghĩa | Ví dụ thực tế |
|---|---|---|
| Xanh lam/Tím | Giá tăng so với hôm trước | Mua được giá thấp hơn hôm qua |
| Đỏ/Xanh lá | Giá giảm so với hôm trước | Bán bị lỗ nếu mua hôm qua |
| Vàng | Giá tham chiếu (không đổi) | Thị trường đi ngang |
Tôi thường nói với các bạn mới: "Đừng nhìn màu sắc để mua bán". Nhiều người thấy đỏ là sợ, thấy xanh là mừng.
Nhưng thực tế, giá đỏ có thể là cơ hội mua rẻ, giá xanh có thể là lúc chốt lời. Về cách đặt lệnh, có 2 loại chính:Lệnh LO (Limit Order) - Đặt giá cụ thể:
-
Bạn muốn mua VNM giá 80.000 đồng/cổ phiếu
-
Nhập giá 80.000 vào ô mua
-
Chờ đến khi có người bán giá đó thì khớp
-
Ưu điểm: kiểm soát được giá
-
Nhược điểm: có thể không khớp nếu giá thay đổi
Lệnh MP (Market Price) - Mua theo giá thị trường:
-
Bạn không cần nhập giá
-
Hệ thống sẽ khớp với giá bán thấp nhất hiện tại
-
Ưu điểm: chắc chắn khớp
-
Nhược điểm: có thể mua giá cao hơn dự kiến
Một mẹo nhỏ: Khi mới bắt đầu, hãy dùng lệnh LO. Tôi từng mua một cổ phiếu giá 20.000 đồng bằng lệnh MP, nhưng lúc đó thị trường biến động mạnh, tôi mua được giá 21.500 đồng.
Mất oan 7.5% chỉ vì không kiên nhẫn. Sau khi đã biết cách đặt lệnh, câu hỏi lớn nhất vẫn là: mua cổ phiếu nào?Kinh nghiệm chọn cổ phiếu và thời điểm mua bán thực tế
Năm 2022, tôi mua cổ phiếu của một công ty sản xuất thép. Tôi chỉ nhìn vào bảng tin thấy "giá thép tăng", thế là mua ngay.
Kết quả? Công ty đó nợ nần chồng chất, lợi nhuận âm.Tôi lỗ 30% sau 6 tháng. Bài học: Đừng bao giờ mua chỉ dựa trên tin tức.Để chọn cổ phiếu, tôi thường làm theo 3 bước đơn giản sau:| Bước | Công việc | Công cụ hỗ trợ | Thời gian cần |
|---|---|---|---|
| 1 | Đọc báo cáo tài chính 3 năm gần nhất | Website công ty, CafeF, Vietstock | 2-3 giờ |
| 2 | Kiểm tra chỉ số cơ bản (P/E, P/B, ROE) | App chứng khoán, SSI, VNDirect | 30 phút |
| 3 | Xem xu hướng ngành và tin tức vĩ mô | Báo điện tử, nhóm đầu tư uy tín | 1 giờ/tuần |
Cụ thể hơn, tôi thường nhìn vào 3 chỉ số:
-
P/E (Price to Earning): Bao nhiêu năm để thu hồi vốn. P/E dưới 10 là rẻ, trên 20 là đắt (tùy ngành).
-
P/B (Price to Book): So sánh giá cổ phiếu với giá trị sổ sách. Dưới 1 là rẻ, trên 3 là đắt.
-
ROE (Return on Equity): Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Trên 15% là tốt.
Ví dụ: Năm 2023, tôi mua cổ phiếu của một ngân hàng có P/E = 8, ROE = 18%. Sau 1 năm, giá tăng 25% và tôi nhận thêm 5% cổ tức.
Không quá xuất sắc nhưng an toàn. Về thời điểm, tôi có quy tắc "3 ngày chờ":-
Ngày 1: Phát hiện mã cổ phiếu tiềm năng
-
Ngày 2: Kiểm tra lại thông tin, đọc báo cáo tài chính
-
Ngày 3: Nếu vẫn thấy tốt, mua 50% số tiền dự kiến
Còn bán thì sao? Tôi thường đặt mục tiêu lợi nhuận 15-20% và cắt lỗ ở 7-10%.
Nếu cổ phiếu giảm quá 10%, tôi bán ngay, không chần chừ. Đau nhưng còn hơn mất hết.Những cạm bẫy thường gặp và cách tránh
Tôi từng mắc đủ thứ sai lầm, nên tôi biết các bạn mới dễ mắc những cạm bẫy nào. Đây là 5 cái bẫy phổ biến nhất:
| Cạm bẫy | Biểu hiện | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|---|
| FOMO (Fear of Missing Out) | Mua khi thấy người khác kiếm tiền | Mua đỉnh, bán đáy | Chờ 3 ngày trước khi mua |
| Lướt sóng ngắn hạn | Mua bán trong ngày | Mất phí giao dịch, stress | Tập trung đầu tư dài hạn |
| Tin theo hội nhóm | Nghe lời khuyên từ group Facebook | Mua cổ phiếu "rác" | Tự kiểm tra thông tin |
| Không cắt lỗ | Giữ cổ phiếu giảm giá vì tiếc | Lỗ nặng hơn | Đặt lệnh stop-loss tự động |
| Đầu tư theo cảm xúc | Mua khi vui, bán khi sợ | Ra quyết định sai | Ghi nhật ký giao dịch |
Một câu chuyện thật: Hồi tháng 3/2023, group Facebook tôi tham gia rầm rộ kêu gọi mua cổ phiếu HBC (Xây dựng Hòa Bình). Nhiều người mua theo, giá lên 5.000 đồng/cổ phiếu.
Rồi công ty gặp khó khăn, giá xuống còn 1.000 đồng. Những người mua đỉnh mất 80% vốn.Tôi may mắn không tham gia vì đã kiểm tra báo cáo tài chính thấy nợ quá cao. Một lưu ý nữa: Phí giao dịch.Nhiều bạn mới không để ý, nhưng nếu bạn mua bán thường xuyên, phí có thể ngốn mất 1-2% lợi nhuận mỗi tháng. Hãy so sánh phí giữa các công ty chứng khoán:| Công ty | Phí mua | Phí bán | Phí lưu ký |
|---|---|---|---|
| SSI | 0.15% | 0.15% | Miễn phí |
| VNDirect | 0.12% | 0.12% | 5.000 đồng/tháng |
| HSC | 0.18% | 0.18% | Miễn phí |
Chọn công ty có phí thấp nhưng chất lượng dịch vụ tốt. VNDirect và SSI là hai cái tên tôi hay dùng.
Lời khuyên cuối cho người mới bắt đầu
Sau 10 năm, tôi đúc kết được vài điều:
Thứ nhất: Bắt đầu với quỹ mở hoặc ETF. Đây là cách an toàn nhất để học.
Tôi khuyên bạn đầu tư 80% vào VFMVN30 (quỹ chỉ số) và 20% tự chọn cổ phiếu. Khi đã tự tin, hãy tăng dần tỷ lệ tự chọn.Thứ hai: Ghi nhật ký giao dịch. Tôi có một cuốn sổ ghi lại mỗi lần mua bán: lý do mua, giá mua, giá bán, cảm xúc lúc đó.Sau 3 tháng, đọc lại mới thấy mình sai chỗ nào. Đây là cách học nhanh nhất.Thứ ba: Kiên nhẫn. Đầu tư chứng khoán không phải đánh bài.Lợi nhuận 15-20%/năm đã là rất tốt. Đừng mơ làm giàu nhanh.Thứ tư: Đa dạng hóa. Đừng bỏ hết trứng vào một rổ.Tôi thường chia vốn: 50% cổ phiếu blue-chip, 30% trái phiếu/quỹ mở, 20% cổ phiếu tăng trưởng. Tôi kết thúc bằng một câu nói mà tôi tâm đắc: "Thị trường chứng khoán là nơi chuyển tiền từ người thiếu kiên nhẫn sang người kiên nhẫn".Hãy kiên nhẫn học hỏi, kiên nhẫn chờ đợi, và kiên nhẫn quản lý rủi ro. Chúc các bạn thành công trên con đường đầu tư!