Chuyện kể từ một xưởng may ở Bình Dương
Tôi còn nhớ cái ngày đầu tháng 4 năm 2026, khi đang ngồi uống cà phê với một ông chủ xưởng may ở Bình Dương. Ổng nhìn điện thoại rồi thở dài: "Tao vừa nhận được email từ đối tác Mỹ, họ tạm dừng đơn hàng 50.000 chiếc áo sơ mi.
Không hủy, nhưng bảo chờ xem tình hình thuế quan thế nào đã."Câu chuyện của ông bạn tôi không phải cá biệt. Theo Reuters, các nhà xuất khẩu Việt Nam đang đối mặt với tình thế khó xử chưa từng có.
Một mặt, có những công ty được yêu cầu tăng tốc sản xuất để kịp lô hàng trước khi thuế có hiệu lực. Mặt khác, nhiều nhà máy khác lại cắt giảm ca làm xuống còn ba ngày một tuần vì đơn hàng bị hoãn hoặc hủy.Ông Calvin Nguyen, người đứng đầu công ty logistics WeDo Forwarding, kể lại: "Các nhà máy thay đổi kế hoạch sản xuất và cả hoạt động nhân sự, chia ca làm việc thành Hai-Tư-Sáu và Ba-Năm-Bảy thay vì làm toàn thời gian." Ông dẫn chứng ba công ty sản xuất hàng may mặc, giày dép và nông sản đã phải thay đổi kế hoạch làm việc ngay cả sau khi Tổng thống Trump tạm dừng các biện pháp thuế quan vào ngày 9/4.| Loại hình doanh nghiệp | Phản ứng sau thuế quan | Tình trạng hiện tại |
|---|---|---|
| May mặc xuất khẩu | Giảm ca từ 6 ngày xuống 3 ngày/tuần | Chờ đơn hàng mới |
| Giày dép | Tăng ca để kịp đơn hàng cũ | Đang cân nhắc điều chỉnh |
| Điện tử (Samsung) | Tăng sản xuất trước thời hạn | Đang đánh giá lại |
| Điện tử (LG) | Ngưng sản xuất tủ lạnh tại Hải Phòng | Tạm dừng mở rộng đầu tư |
| Điện tử (Pegatron) | Tăng cường sản lượng | Dự trữ hàng vào kho Mỹ |
Một cuộc khảo sát 183 doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam do Phòng Thương mại châu Âu thực hiện từ ngày 4-9/4 cho thấy phần lớn đang cân nhắc cắt giảm nhân sự và thu hẹp quy mô hoạt động. Trong khi đó, khảo sát của Phòng Thương mại Hoa Kỳ từ tháng 2 cũng dự báo các nhà sản xuất Mỹ sẽ buộc phải sa thải công nhân nếu thuế cao được áp dụng.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở những con số khô khan. Đằng sau mỗi quyết định cắt giảm ca làm là hàng ngàn công nhân mất thu nhập, những gia đình phải thắt lưng buộc bụng.Và phía sau những lô hàng tăng tốc là áp lực khủng khiếp lên dây chuyền sản xuất và chất lượng sản phẩm. Rồi đột nhiên, giữa cơn hỗn loạn ấy, tin vui đến: Mỹ hoãn thuế 90 ngày.Nhưng liệu đó có thực sự là tin tốt?Hỏi đáp Ba tháng tạm hoãn - Cơ hội hay cái bẫy?
Hỏi: Mỹ tạm hoãn thuế quan 90 ngày có nghĩa là mọi chuyện đã ổn? Đáp: Không hề.
Ông Adam Sitkoff, Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam, nói thẳng: "Kết cục vẫn đang là ẩn số." Mức thuế 46% chỉ được thay bằng 10% tạm thời, và rủi ro vẫn treo lơ lửng trên đầu nền kinh tế Việt Nam. Hỏi: Tại sao các doanh nghiệp lại phản ứng khác nhau?Đáp: Vì chiến lược của mỗi công ty khác nhau. Một số chọn "đánh nhanh thắng nhanh" - tăng sản lượng để xuất khẩu càng nhiều càng tốt trong 90 ngày vàng.Số khác lại thận trọng hơn, cắt giảm chi phí để chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Một nguồn tin từ Pegatron tại Việt Nam tiết lộ với Reuters: "Trong ba tháng tới, sản lượng hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ của họ sẽ tăng nhanh chóng.Các kho hàng ở Mỹ sẽ đầy ắp sản phẩm trong những tháng tới."| Chiến lược | Ưu điểm | Nhược điểm | Ví dụ điển hình |
|---|---|---|---|
| Tăng tốc sản xuất | Tận dụng cơ hội xuất khẩu trong 90 ngày | Rủi ro tồn kho nếu thuế được áp lại | Pegatron, Samsung |
| Cắt giảm sản xuất | Tiết kiệm chi phí, an toàn | Mất cơ hội, ảnh hưởng lao động | LG, các doanh nghiệp may mặc nhỏ |
| Chờ đợi và quan sát | Linh hoạt điều chỉnh | Bị động, khó lên kế hoạch dài hạn | Đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ |
Hỏi: Có gì đằng sau quyết định hoãn thuế này không? Đáp: Theo phân tích từ Báo Thế giới và Việt Nam, USTR đang phải đối mặt với những thách thức pháp lý.
Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ việc áp thuế theo IEEPA, buộc chính quyền Trump phải tìm công cụ pháp lý khác. Họ đang chuyển sang sử dụng Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974 - một công cụ "chắc chắn hơn về mặt pháp lý".Ông Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ, cho biết USTR sẽ hoàn tất các cuộc điều tra trong vòng 5 tháng. Điều này có nghĩa là khi mức thuế 10% theo Mục 122 hết hạn, ông Trump có thể áp lại các mức thuế trước đây thông qua con đường hợp pháp hơn.Hỏi: Vậy 90 ngày tạm hoãn thực chất là gì? Đáp: Đó là khoảng thời gian đếm ngược.Các doanh nghiệp có 90 ngày để:- Đàm phán với đối tác Mỹ
- Tìm kiếm thị trường thay thế
- Cơ cấu lại sản xuất
- Hoặc đơn giản là... cầu nguyện
So sánh số liệu Việt Nam trong "cơn bão" thuế quan
Nhìn vào bức tranh toàn cảnh, Việt Nam đang ở vị trí nào? Hãy cùng so sánh với các nước trong khu vực để thấy rõ hơn.
| Quốc gia | Mức thuế ban đầu (%) | Mức thuế tạm hoãn (%) | Xuất khẩu sang Mỹ (tỷ USD) | Tỷ trọng GDP từ xuất khẩu sang Mỹ (%) |
|---|---|---|---|---|
| Việt Nam | 46 | 10 | -120 | -30 |
| Campuchia | 49 | 10 | -8 | -15 |
| Lào | 48 | 10 | -2 | -5 |
| Thái Lan | 36 | 10 | -45 | -10 |
| Indonesia | 32 | 10 | -25 | -3 |
| Malaysia | 24 | 10 | -40 | -8 |
| Philippines | 17 | 10 | -12 | -3 |
| Singapore | 10 | 10 | -15 | -2 |
Nguồn: BBC, Reuters, số liệu ước tính năm 2025-2026
Giáo sư Alexander L Vuving từ trung tâm nghiên cứu an ninh Châu Á - Thái Bình Dương Daniel K. Inouye nhận định: "Việt Nam rõ ràng là một trong những nước thua thiệt lớn nhất, trong khi Singapore, Philippines và Malaysia có cơ hội lớn để trở thành những nước thắng cuộc trong khu vực."
Lý do rất đơn giản: Việt Nam phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ.
Khoảng 30% hoạt động kinh tế của Việt Nam gắn liền với xuất khẩu sang Mỹ. Trong ba tháng đầu năm 2025, Hà Nội đã nhập khẩu hàng hóa trị giá khoảng 30 tỷ USD từ Trung Quốc trong khi xuất khẩu sang Washington đạt 31,4 tỷ USD.Con số này cho thấy sự mất cân bằng thương mại nghiêm trọng. Một điểm thú vị khác: Trong khi Việt Nam đang "đi dây" giữa Mỹ và Trung Quốc, thì các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Malaysia và Thái Lan lại có lợi thế hơn nhờ mức thuế thấp hơn và sự đa dạng hóa thị trường tốt hơn.Kinh nghiệm thực tế Bài học từ những người trong cuộc
Tôi có dịp trò chuyện với một giám đốc điều hành người Việt đang làm việc cho một công ty điện tử Đài Loan tại Hải Phòng. Anh yêu cầu giấu tên, nhưng những chia sẻ của anh thực sự đáng suy ngẫm.
"Khi nghe tin thuế 46%, sếp tôi suýt ngất," anh kể. "Chúng tôi lập tức họp khẩn.Kịch bản đầu tiên là chuyển sản xuất sang Ấn Độ. Kịch bản thứ hai là giảm 50% nhân công.May mà chỉ sau 3 ngày, tin hoãn thuế đến."Nhưng anh cũng chia sẻ một góc nhìn thực tế: "90 ngày chỉ là miếng băng cá nhân. Vết thương vẫn còn đó."
Theo khảo sát của chính quyền địa phương tại Hải Phòng (sau đó bị gỡ khỏi trang web), LG Electronics đã ngưng sản xuất tủ lạnh và ngừng đầu tư mở rộng sản xuất lò vi sóng.
Một người phát ngôn của LG chỉ nói rằng họ đang "quản lý sản xuất một cách linh hoạt".| Doanh nghiệp | Hành động thực tế | Hệ quả dự kiến |
|---|---|---|
| LG Electronics | Ngưng sản xuất tủ lạnh tại Hải Phòng | Mất việc làm cho hàng trăm lao động |
| Samsung | Tăng sản xuất ngắn hạn, đang cân nhắc điều chỉnh | Không rõ ràng, có thể chuyển hướng |
| Pegatron | Tăng sản lượng, dự trữ hàng vào kho Mỹ | Rủi ro tồn kho nếu thuế được áp lại |
| Các doanh nghiệp may mặc nhỏ | Giảm ca, cắt giảm nhân sự | Khó khăn về tài chính, nguy cơ phá sản |
Một bài học quan trọng từ câu chuyện này: Đừng bao giờ đặt tất cả trứng vào một giỏ. Việt Nam phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Mỹ, và khi cơn bão thuế quan ập đến, không có lối thoát dễ dàng.
Chiến lược cho doanh nghiệp Việt Sống sót qua 90 ngày vàng
Vậy làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam vượt qua giai đoạn này? Dưới đây là những gợi ý dựa trên phân tích thực tế.
Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường ngay lập tức. Trong khi 90 ngày tạm hoãn còn hiệu lực, hãy tìm kiếm các thị trường thay thế như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc. Thủ tướng Nhật Bản Ishiba, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen, và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron dự kiến sẽ thăm Việt Nam trong vài tuần tới - đây là cơ hội không thể bỏ lỡ.Thứ hai, đàm phán với đối tác Mỹ. Hãy chia sẻ chi phí thuế quan với đối tác, hoặc thỏa thuận về điều khoản chia sẻ rủi ro. Một số doanh nghiệp đã thành công trong việc ký hợp đồng ngắn hạn với điều khoản linh hoạt về giá cả.Thứ ba, nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại. Giáo sư Vuving nhận định: "Nếu Việt Nam không thể đàm phán để giảm thuế, thì vẫn có thể biến cú sốc này thành cú hích để cắt giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy đổi mới công nghệ, từ đó nâng cao lợi thế cạnh tranh dài hạn."| Hành động | Chi phí ước tính | Lợi ích dự kiến | Thời gian thực hiện |
|---|---|---|---|
| Đa dạng hóa thị trường | Cao (chi phí marketing, logistics) | Giảm rủi ro phụ thuộc vào Mỹ | 6-12 tháng |
| Đàm phán lại hợp đồng | Thấp | Chia sẻ rủi ro với đối tác | 1-3 tháng |
| Đầu tư công nghệ | Rất cao | Tăng năng suất, giảm giá thành | 12-24 tháng |
| Cắt giảm chi phí hành chính | Thấp | Cải thiện biên lợi nhuận | 3-6 tháng |
Thứ tư, chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Hãy lên kế hoạch dự phòng cho trường hợp thuế 46% được áp lại sau 90 ngày. Điều này bao gồm việc dự trữ nguyên liệu, tìm nguồn cung thay thế, và thậm chí cân nhắc chuyển một phần sản xuất sang các nước có thuế thấp hơn.
Tương lai nào cho Việt Nam?
Câu chuyện về thuế quan Mỹ - Việt Nam chưa kết thúc. Nó chỉ mới bắt đầu.
Và giống như một ván cờ, nước đi tiếp theo của mỗi bên sẽ quyết định cục diện. Giáo sư Vuving nhận xét: "Những gì chúng ta đang chứng kiến chỉ là những nước đi đầu tiên trong một ván cờ dài." Việt Nam đang phải cân bằng giữa hai siêu cường Mỹ-Trung, đồng thời mở rộng mạng lưới đối tác với EU, Nhật Bản, Ấn Độ.Liệu "ngoại giao cây tre" có giúp Việt Nam vượt qua cơn bão này? Câu trả lời nằm ở khả năng thích ứng và tầm nhìn chiến lược của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và chính phủ.Một điều chắc chắn: 90 ngày tới sẽ quyết định tương lai của hàng triệu lao động Việt Nam. Và như một doanh nhân đã nói với tôi: "Trong kinh doanh, không có gì là mãi mãi.Cả cơ hội lẫn thách thức đều chỉ là tạm thời."Bạn đã chuẩn bị gì cho 90 ngày tới chưa? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn ở phần bình luận nhé!
